الگوی ساختاری روابط بین‌فردی با اشتیاق و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان دورۀ متوسطه با نقش میانجی عواطف مثبت
Subject Areas :
Hesam Soleimani
1
*
,
Yasamin Saki
2
,
Nazanin Naghdi
3
1 - دانشجوی دکتری روانشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز
2 - گروه روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز
3 - گروه روانشناسی، دانشکدۀ علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران، اهواز
Keywords: عملکرد تحصیلی, اشتیاق تحصیلی, رابطۀ والد ـ فرزند, رابطۀ معلم ـ دانش‌آموز, عواطف مثبت,
Abstract :
پژوهش حاضر با هدف بررسی الگوی ساختاری روابط بین‌فردی با عملکرد و اشتیاق تحصیلی دانش‌آموزان متوسطه با نقش میانجی عواطف مثبت انجام شد. روش پژوهش حاضر مدل‌سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش‌آموزان دورۀ متوسطه شهر کرمان در سال تحصیلی 1403-1402 بود که تعداد 420 نفر از آنها به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای تصادفی چندمرحله‌ای به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار به کار رفته در پژوهش حاضر شامل پرسشنامۀ اشتیاق تحصیلی (AEQ) ، مقیاس رابطۀ والد ـ فرزند (PCRS)، پرسشنامۀ رابطۀ معلم ـ دانش‌آموز (TSRQ)، مقیاس عواطف مثبت و منفی (PANAS) است. برای تحلیل داده‌ها از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری و آزمون بوت‌استرپ و نرم‌افزار‌های SPSS و AMOS نسخه 24 استفاده شد. یافته‌های پژوهش حاضر چنین نشان داد که با وجود ضرایب همبستگی معنادار میان متغیرهای پژوهش تنها مسیر مستقیم معنادار میان متغیرهای پیش‌بین و ملاک، رابطۀ میان رابطۀ معلم ـ دانش‌آموز و عملکرد تحصیلی است. اما پس از بررسی روابط غیرمستقیم، چنین حاصل شد که عواطف مثبت تجربه شده در زمینۀ تحصیل میانجی‌گر رابطۀ میان روابط بین‌فردی با عملکرد و اشتیاق تحصیلی است. مدل از برازش مناسب برخوردار بود و نشان می‌داد که روابط بین‌فردی مطلوب‌تر با افزایش تجارب عاطفی و هیجانی مثبت بیشتر، موجب نگرش مطلوب‌تر و علاقه و اشتیاق بیشتر افراد نسبت به یادگیری می‌شود و عملکرد تحصیلی بالاتری مشاهده می‌شود.
بهروزی، ناصر؛ شهنی ییلاق، منیژه و منصوری نژاد، راضیه (1394). ویژگی‌های روان‌سنجی پرسشنامه ارتباط معلم دانش‌آموز. سومین کنفرانس ملی روانشناسی و علوم رفتاری تهران، 106 – 85.
جعفری، لعیا؛ حجازی، مسعود و صبحی، افسانه (1399). بررسی رابطه تاب‌آوری تحصیلی با عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان و میانجی معنای تحصیلی. روانشناسی مدرسه و آموزشگاه، (3)9، 35-49. doi: 10.22098/jsp.2020.1063.
زغیبی قناد، سیمین؛ بارانیان، سحر و عالیپور، سیروس (1398). بررسی رابطة ادراکات از کیفیت کلاس درس و انعطاف‌پذیری شناختی با چالش‌پذیری تحصیلی و عملکرد تحصیلی در دانش‌آموزان دبیرستانی. روانشناسی مدرسه و آموزشگاه، (4)8، 112-130. doi: .10.22098/jsp.2020.868
شیبک، الهه و سمانه، سلیمی (1401). بررسی نقش میانجی سرزندگی تحصیلی در رابطه بین انگیزش درونی با اشتیاق تحصیلی دانشجویان دانشگاه فرهنگیان شهر زاهدان. فصلنامه مطالعات آموزشی و آموزشگاهی، (32)11، 135-160.
قدم‌پور، عزت‌اله؛ عباسی، محمد؛ عالیپور، کبر؛ ملکی، محبوبه (1399). تأثیر آموزش قدردانی بر رفتار اجتماعی انتظاری و روابط معلم ـ شاگرد در دانش‌آموزان. پژوهش‌نامه روانشناسی مثبت، (2)6، 65-78. doi: 10.22108/ppls.2020.121260.1872
محمدی مصیری، فرهاد؛ شفیعی‌فرد، یعقوب، داوری، مژده؛ بشارت، محمدعلی (1391). نقش خودمهارگری، کیفیت رابطه با والدین و محیط مدرسه در سلامت روانی و رفتارهای ضد اجتماعی نوجوانان. فصلنامه روانشناسی تحولی: روانشناسان ایرانی، (32)8، 397.
نفر، نسیم و وحیدنیا، الهام (5969). هنجاریابی مقیاس اشتیاق تحصیلی در دانش‌آموزان شهر اصفهان. ششمین همایش روانشناسی کودک و بزرگسال دانشگاه علوم‌پزشکی تبریز.
Ainsworth, M. S., & Bowlby, J. (1991). An ethological approach to personality development. American Psychologist, 46(4), 333. https://doi.org/10.1037/0003-066X.46.4.333.
Amerstorfer, C. M., & Freiin von Münster-Kistner, C. (2021). Student perceptions of academic engagement and student-teacher relationships in problem-based learning. Frontiers in Psychology, 12, 713057. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.713057.
Beck, A. T., Ward, C., Mendelson, M., Mock, J., & Erbaugh, J. (1961). Beck depression inventory (BDI). Archives of General Psychiatry, 4, 561-571.
Burgos-Videla, C., Jorquera-Gutiérrez, R., López-Meneses, E., & Bernal, C. (2022). Life satisfaction and academic engagement in Chileans undergraduate students of the University of Atacama. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(24), 16877. https://doi.org/10.3390/ijerph192416877.
Caro, D. H., Cortina, K. S., & Eccles, J. S. (2015). Socioeconomic background, education, and labor force outcomes: evidence from a regional US sample. British Journal of Sociology of Education, 36(6), 934-957. https://doi.org/10.1080/01425692.2013.868784.
Chattu, V. K., Sahu, P. K., Seedial, N., Seecharan, G., Seepersad, A., Seunarine, M., ... & Singh, A. (2020). An exploratory study of quality of life and its relationship with academic performance among students in medical and other health professions. Medical Sciences, 8(2), 23. https://doi.org/10.3390/medsci8020023.
Chung, G., Lanier, P., & Wong, P. Y. J. (2022). Mediating effects of parental stress on harsh parenting and parent-child relationship during coronavirus (COVID-19) pandemic in Singapore. Journal of Family Violence, 37(5), 801-812. https://doi.org/10.1007/s10896-020-00200-1.
Derogatis, L. R., Lipman, R. S., Rickels, K., Uhlenhuth, E. H., & Covi, L. (1974). The Hopkins Symptom Checklist (HSCL): A self‐report symptom inventory. Behavioral Science, 19(1), 1-15. https://doi.org/-10.1002/bs.3830190102.
Fang, S., Galambos, N. L., & Johnson, M. D. (2021). Parent–child contact, closeness, and conflict across the transition to adulthood. Journal of Marriage and Family, 83(4), 1176-1193. https://doi.org/10.1111/jomf.-12760.
Fine, M. A., Worley, S. M., & Schwebel, A. I. (1985). The parent-child relationship survey: An examination of its psychometric properties. Psychological Reports, 57(1), 155-161. https://doi.org/10.2466/pr0.-1985.57.1.155.
Fredrickson, B. L. (2004). The broaden-and-build theory of positive emotions. Philosophical transactions of the royal society of London. Series B: Biological Sciences, 359(1449), 1367-1377. https://doi.org/-10.1098/rstb.2004.1512.
Garcia-Martinez, I., Landa, J. M. A., & León, S. P. (2021). The mediating role of engagement on the achievement and quality of life of university students. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(12), 6586. https://doi.org/10.3390/ijerph18126586.
Göktaş, E., & Kaya, M. (2023). The effects of teacher relationships on student academic achievement: a second order meta-analysis. Participatory Educational Research, 10(1), 275-289. https://doi.org/-10.17275/per.23.15.10.1.
Goetz, T., Bieleke, M., Gogol, K., van Tartwijk, J., Mainhard, T., Lipnevich, A. A., & Pekrun, R. (2021). Getting along and feeling good: Reciprocal associations between student-teacher relationship quality and students' emotions. Learning and Instruction, 71, 101349. https://doi.org/10.1016/-j.learninstruc.2020.101349.
Huang, S., Hu, Y., Ni, Q., Qin, Y., & Lü, W. (2021). Parent-children relationship and internet addiction of adolescents: The mediating role of self-concept. Current Psychology, 40, 2510-2517. https://doi.org/-10.1007/s12144-019-00199-9.
Janssens, J. J., Achterhof, R., Lafit, G., Bamps, E., Hagemann, N., Hiekkaranta, A. P., ... & Kirtley, O. J. (2021). The impact of COVID‐19 on adolescents’ daily lives: The role of parent–child relationship quality. Journal of Research on Adolescence, 31(3), 623-644. https://doi.org/-10.1111/jora.12657.
Longobardi, C., Settanni, M., Lin, S., & Fabris, M. A. (2021). Student–teacher relationship quality and prosocial behaviour: The mediating role of academic achievement and a positive attitude towards school. British Journal of Educational Psychology, 91(2), 547-562. https://doi.org/-10.1111/bjep.12378.
Lovibond, S. H., & Lovibond, P. F. (1995). Depression Anxiety Stress Scales, 21-42. APA PsycTests. https://doi.org/10.1037/t01004-000.
Lunkenheimer, E., Hamby, C. M., Lobo, F. M., Cole, P. M., & Olson, S. L. (2020). The role of dynamic, dyadic parent–child processes in parental socialization of emotion. Developmental Psychology, 56(3), 566-577. https://doi.org/10.1037/dev0000808.
Mainhard, T., Donker, M. H., & van Gog, T. (2022). When closeness is effortful: Teachers’ physiological activation undermines positive effects of their closeness on student emotions. British Journal of Educational Psychology, 92(4), 1384-1402. https://doi.org/10.1111/bjep.12506.
Malecki, C. K., Demaray, M. K., Elliott, S. N., & Nolten, P. W. (2000). Child and adolescent social support scale. Psychology in the Schools, 39(1), 1-18.
Marshall, J. (2019). The anti‐Democrat diploma: How high school education decreases support for the Democratic Party. American Journal of Political Science, 63(1), 67-83. https://doi.org/10.1111/ajps.12409.
Maslach, C., Jackson, S., Michael, L. (1997). The Maslach burnout inventory. Evaluating Stress: A Book of Resources. pp.191-218, Publisher: The Scarecrow Press.
Murray, C., & Zvoch, K. (2011). The inventory of teacher-student relationships: Factor structure, reliability, and validity among African American youth in low-income urban schools. The Journal of Early Adolescence, 31(4), 493-525. https://doi.org/10.1177/027243161036.
Moussa, N. M., & Ali, W. F. (2022). Exploring the relationship between students’ academic success and happiness levels in the higher education settings during the lockdown period of COVID-19. Psychological Reports, 125(2), 986-1010. https://doi.org/10.1177/0033294121994568.
Pekrun, R., Lichtenfeld, S., Marsh, H. W., Murayama, K., & Goetz, T. (2017). Achievement emotions and academic performance: Longitudinal models of reciprocal effects. Child Development, 88(5), 1653-1670. https://doi.org/10.1111/cdev.12704.
Reeve, J., & Shin, S. H. (2020). How teachers can support students’ agentic engagement. Theory Into Practice, 59(2), 150-161. https://doi.org/10.-1080/00405841.2019.1702451.
Russell, B. S., Hutchison, M., Tambling, R., Tomkunas, A. J., & Horton, A. L. (2020). Initial challenges of caregiving during COVID-19: Caregiver burden, mental health, and the parent–child relationship. Child Psychiatry & Human Development, 51(5), 671-682. https://doi.org/10.1007/s10578-020-01037-x.
Polanin, J. R., Espelage, D. L., Grotpeter, J. K., Spinney, E., Ingram, K. M., Valido, A., ... & Robinson, L. (2021). A meta-analysis of longitudinal partial correlations between school violence and mental health, school performance, and criminal or delinquent acts. Psychological Bulletin, 147(2), 115. https://doi.org/10.1037/bul0000314.
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford publications.
Schaufeli, W. B., Salanova, M., González-Romá, V., & Bakker, A. B. (2002). The measurement of engagement and burnout: A two sample confirmatory factor analytic approach. Journal of Happiness Studies, 3, 71-92. https://doi.org/10.1023/A:1015630930326.
Slåtten, T., Lien, G., Evenstad, S. B. N., & Onshus, T. (2021). Supportive study climate and academic performance among university students: the role of psychological capital, positive emotions and study engagement. International Journal of Quality and Service Sciences, 13(4), 585-600. https://doi.org/10.1108/IJQSS-03-2020-0045.
Slavinski, T., Bjelica, D., Pavlović, D., & Vukmirović, V. (2021). Academic performance and physical activities as positive factors for life satisfaction among university students. Sustainability, 13(2), 497. https://doi.org/10.-3390/su13020497.
Solomon, D., Patil, S., & Agrawal, P. (2018). Predicting performance and potential difficulties of university student using classification: survey paper. Indian Journal of Pure and Applied. Mathematics, 118(18), 2703-2707.
Tarabini, A., Curran, M., Montes, A., & Parcerisa, L. (2019). Can educational engagement prevent Early School Leaving? Unpacking the school’s effect on educational success. Educational Studies, 45(2), 226-241. https://doi.org/10.1080/03055698.2018.1446327.
Tao, Y., Meng, Y., Gao, Z., & Yang, X. (2022). Perceived teacher support, student engagement, and academic achievement: A meta-analysis. Educational Psychology, 42(4), 401-420. https://doi.org/10.1080/-01443410.2022.2033168.
Tu, X. (2021). The role of classroom culture and psychological safety in EFL students' engagement. Frontiers in Psychology, 12, 760903. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.760903.
Vaterlaus, J. M., Shaffer, T., Patten, E. V., & Spruance, L. A. (2021). Parent–child relationships and the COVID-19 pandemic: An exploratory qualitative study with parents in early, middle, and late adulthood. Journal of Adult Development, 28(3), 251-263. https://doi.org/10.1007/-s10804-021-09381-5.
Van Kleef, G. A., & Côté, S. (2022). The social effects of emotions. Annual Review of Psychology, 73(1), 629-658. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-020821-010855.
Villavicencio, F. T., & Bernardo, A. B. (2016). Beyond math anxiety: Positive emotions predict mathematics achievement, self-regulation, and self-efficacy. The Asia-Pacific Education Researcher, 25, 415-422. https://doi.org/10.1007/s40299-015-0251-4.
Wang, Y., & Guan, H. (2020). Exploring demotivation factors of Chinese learners of English as a foreign language based on positive psychology. Revista Argentina de Clinica Psicologica, 29(1), 851. https://doi.org/-10.24205/03276716.2020.116.
Wang, M. T., Degol, J. L., & Henry, D. A. (2019). An integrative development-in-sociocultural-context model for children’s engagement in learning. American Psychologist, 74(9), 1086. https://doi.org/10.1037/-amp0000522.
Wang, Y., Cao, Y., Gong, S., Wang, Z., Li, N., & Ai, L. (2022). Interaction and learning engagement in online learning: The mediating roles of online learning self-efficacy and academic emotions. Learning and Individual Differences, 94, 102128. https://doi.org/10.1016/j.lindif.-2022.102128.
Watson, D., Clark, L. A., & Tellegen, A. (1988). Development and validation of brief measures of positive and negative affect: the PANAS scales. Journal of Personality and Social Psychology, 54(6), 1063. https://doi.org/10.1037/0022-3514.54.6.1063.
Zhang, K., Wu, S., Xu, Y., Cao, W., Goetz, T., & Parks-Stamm, E. J. (2021). Adaptability promotes student engagement under COVID-19: the multiple mediating effects of academic emotion. Frontiers in Psychology, 11, 633265. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.633265.
Zhao, Y., Zheng, Z., Pan, C., & Zhou, L. (2021). Self-esteem and academic engagement among adolescents: A moderated mediation model. Frontiers in Psychology, 12, 690828. https://doi.org/10.3389/fpsyg.-2021.690828.